Kosowo – Co trzeba wiedzieć przed wyjazdem?

Kosowo jest najbardziej tajemniczym i jednym z najtrudniejszych do zrozumienia zakątków Europy. Ludzie na ogół wciąż postrzegają region przez pryzmat wojny z końca lat dziewięćdziesiątych oraz szerzej na tle szalenie skomplikowanego procesu rozpadu Jugosławii, w którym bardzo trudno się połapać. Kosowo jednostronnie ogłosiło niepodległość od Serbii 17 lutego 2008 roku, a więc przeszło dekadę temu. Działania wojenne są już kwestią przeszłości, a młody kraj powoli normalizuje swoje stosunki także z pragnącą dołączenia w szeregi UE Serbią. Kosowo jest krajem bezpiecznym dla turysty. Mieszkańcy bardzo się cieszą, gdy w ich strony docierają goście, a ich bezpieczeństwo i zadowolenie jest brane za punkt honoru. Jako turyści możemy tutaj chodzić po pięknych i pustych szlakach w Górach Przeklętych, zwiedzić wyjątkowe monumenty historyczne, odwiedzić jedne z najbardziej odosobnionych i malowniczych górskich wsi w Europie, skosztować wielu regionalnych produktów, skorzystać z uroku nocnego życia wyjątkowo żywych starówek w większych miastach, dobrze zjeść i nacieszyć się gościnnością mało spotykaną gdzie indziej w Europie.

Co trzeba wiedzieć przed podróżą?

Żeby wjechać do Kosowa potrzebny jest ważny paszport. Podróżując własnym autem na granicy musimy wykupić specjalne ubezpieczenie, gdyż nie działa tu system OC ani ubezpieczenie Zielona Karta.

Do Kosowa najlepiej wjechać od strony Serbii. Kraj ten nie uznaje niepodległości Kosowa i jeżeli wjedziemy od strony Macedonii, Czarnogóry i Albanii, zostanie to uznane za nielegalne przekroczenie granicy Serbii. Nie będziemy wówczas mogli przekroczyć granicy z Serbią i do Polski trzeba będzie wracać okrężną trasą przez Macedonię. Do Kosowa wjeżdżamy najczęściej przez dwa przejścia graniczne: Jarinje na północy kraju lub Merdare na wschodzie.

W Jarinje ruch jest niewielki i odprawa idzie bardzo sprawnie, żeby jednak dotrzeć na granicę trzeba przejechać przez górskie wąwozy, krętą Ibarską Magistralą. Główna droga z Prisztiny do Niszu w Serbii prowadzi przez Merdare, jest tu jednak bardzo duży ruch, jeździ całe mnóstwo ciężarówek i odprawa graniczna zajmuje dużo więcej czasu.

Z Kosowa do Czarnogóry przejedziemy przez Rožaje (bardzo strome serpentyny w lesie), do Albanii dostaniemy się autostradą, a do Macedonii główną drogą. Będąc wcześniej w Kosowie trzeba liczyć się z nieco dłuższymi i bardziej szczegółowymi kontrolami na innych granicach, na przykład serbsko-macedońskiej.

Ludność

Populacja: Mniej niż 2 miliony.

Na fladze Kosowa znajduje się zarys granic państwa oraz sześć gwiazdek. Jest to obok Cypru jedyny kraj, który posiada obrys swojego terytorium na fladze. Gwiazdki reprezentują sześć grup etnicznych zamieszkujących Kosowo: Albańczyków, Serbów, Turków, Bośniaków, Goranów oraz Romów.

Albańczycy w Kosowie należą do grupy etnicznej Gegów, czyli górali zamieszkujących góry północnej Albanii (drugim odłamem Albańczyków są mieszkańcy południa, czyli Toskowie). Mówią w języku albańskim, nieco odmiennym od tego w jakim rozmawiają mieszkańcy Tirany.

Około 2% mieszkańców Kosowa to Romowie. Dzielą się na trzy grupy: Romów, Aszkali oraz bałkańskich Egipcjan. Podobnie jak na Słowacji zamieszkują wioski i obrzeża miast.

Kosowo tworzy bardzo młode społeczeństwo. Średnia wieku to około 26 lat. Bezrobotnych jest 1/3 mieszkańców, w tym prawie 60% ludzi młodych. Kosowo jest drugim najbiedniejszym krajem Europy, wyprzedzając jedynie Mołdawię. Dużą część budżetu państwa tworzy wsparcie od kosowskiej diaspory z całego świata, szczególnie Niemiec, Szwajcarii i krajów skandynawskich. Nic dziwnego, że mimo wiz i ograniczonej możliwości podróżowania wielu młodych ludzi opuszcza rodzinne strony i szuka szczęścia na emigracji.

Języki

Dwa języki z którymi będziemy mieć do czynienia podczas naszej wyprawy to serbski i albański.

Język serbski jest językiem południowosłowiańskim i jako taki brzmi dla naszego ucha znajomo i zrozumiale. Zapisywany jest zarówno cyrylicą jak i łacinką, a napisy i szyldy często występują w dwóch wersjach, więc poradzimy sobie z komunikacją doskonale.

Literkę Đđ czytamy jak nasze dź, zbitka nj to nasze ń, lj to bardzo miękkie l wymawiane z językiem na zębach, ć to nasze ć, a č,ž,š oraz dž to nasze cz, ż, sz i dż.

Z językiem serbskim zetkniemy się w Belgradzie, po drodze do Kosowa oraz w samym Kosowie, szczególnie na północy w okolicach podzielonego miasta Kosowska Mitrovica oraz okazjonalnie w innych miejscach, przede wszystkim na wsi.

Zdecydowana większość mieszkańców Kosowa, w tym praktycznie wszyscy w miejscowości Pejë oraz nasi przewodnicy mówią w języku albańskim. Naukowcy do tej pory nie ustalili skąd pochodzi język albański ani z jakimi innymi językami jest spokrewniony. Najprawdopodobniej stanowi zupełnie odrębną gałąź w rodzinie języków europejskich. Oznacza to dla nas, że praktycznie całe słownictwo z wyjątkiem zapożyczeń jest dla nas zupełnie niezrozumiałe i trudno sobie albańskie słowa skojarzyć z czymkolwiek znanym i wywnioskować co oznaczają. Przykładowo słowo „motër” oznacza siostrę, a „baba” ojca…

Miejscowi zdają sobie sprawę, że język albański nie jest zbyt oczywistym wyborem do nauki za granicą i bardzo entuzjastycznie reagują na najmniejsze próby powiedzenia czegoś po albańsku. Nawet zwykłe „dzień dobry” czyli „mirëdita” oraz „dziękuję” czyli „faleminderit” spowodują uśmiech na twarzy rozmówcy i reakcje w stylu „skąd tak dobrze znasz albański”? 🙂

Kilka przydatnych zwrotów

Po polsku Po serbsku Po albańsku
Dzień dobry (rano) Dobro jutro! Mirëmengjes [czyt. mirmendzies]
Dzień dobry (w ciągu dnia) Dobar dan! Mirëdita! [czyt. mirdita]
Dobry wieczór Dobro veče! Mirëmbrema! [czyt. mirmbrema]
Dowidzenia Doviđenja! Mirupafshim [czyt. mirupafszim]
Dobranoc Laku noć Natën e mirë [czyt. natyn e mir]
Przepraszam Izvinite. Më falni. [czyt. m falni]
Proszę Molim (proszę o) / izvolite (proszę wziąć). Ju lutem
Tak Da Po
Nie Ne Jo
Jestem z Polski Ja sam iz Poljske Jam nga Polonia
Nazywam się… Zovem se… Emri im është… [czyt. emri im eszt]
Nie rozumiem Ne razumem Nuk kuptoj

Zdrowie

Proszę pamiętać o zabraniu apteczki osobistej, gdzie znajdą się leki czy witaminy konsumowane przez nas na co dzień oraz różnego rodzaju plastry na otarcia, skaleczenia czy pęcherze. Koniecznie też środek przeciwbólowy i środek przeciw biegunce. Służba zdrowia jest w Kosowie na przyzwoitym poziomie i w razie poważniejszych problemów możemy liczyć na dobrą opiekę.

Bezpieczeństwo

Kosowo jest krajem bezpiecznym dla turysty. Mieszkańcy bardzo się cieszą, gdy w ich strony docierają goście, a ich bezpieczeństwo i zadowolenie jest brane za punkt honoru. Drobnej przestępczości  jest bardzo niewiele. Jak w całym świecie na Bałkanach są kieszonkowcy oraz oszuści, należy więc odpowiednio zabezpieczyć posiadane pieniądze, dokumenty. Najlepiej nosić je w specjalnie do tego przygotowanych saszetkach czy bezpiecznych kieszeniach. Należy też rozdzielać gotówkę na kilka miejsc. Ja do tej pory nie miałem żadnych problemów w tym zakresie a wszyscy miejscowi byli bardzo przyjaźni i pomocni.

Przestępczość w Kosowie oczywiście występuje, głównie jednak chodzi o przemyt, pranie brudnych pieniędzy i inne aspekty codzienności zorganizowanych grup przestępczych. Turysty dotyczy to w zasadzie w znikomym stopniu. Praktycznie nie występuje drobna korupcja, w kraju jest dużo policji i międzynarodowych sił stabilizacyjnych. Różnych rozruchów, manifestacji czy walk w ostatnich latach było już bardzo mało. Działania wojenne też są już kwestią przeszłości.

Będziemy przebywać w terenie wysokogórskim i jako takim stanowiącym obiektywne zagrożenie dla zdrowia i życia. Prosimy w terenie górskim o stosowanie się do zaleceń lidera, który dysponuje odpowiednim doświadczeniem przewodnickim i wysokogórskim.

Pieniądze

Walutą w Serbii jest dinar serbski (RSD). Obowiązuje również w serbskich enklawach w Kosowie, przykładowo w Mitrowicy po północnej stronie rzeki Ibar. 100 Dinarów to około 3,60 zł.

Walutą Kosowa jest euro. Aktualny kurs euro to 4,30 zł.

W miastach funkcjonują bankomaty i można też dokonywać bez problemu wymiany pieniędzy w kantorach i bankach. W niektórych kantorach pobierana jest prowizja.

Inne przydatne informacje

Ambasada Polski w Serbii: ul. Kneza Milosa 38 11 000 Belgrad Tel. (+381) 112065301

Od dnia 1 stycznia 2017 r. Węgry reprezentują Polskę w Kosowie w sprawach konsularnych, m.in. w zakresie pomocy obywatelom polskim aresztowanym oraz poszkodowanym w nieszczęśliwych wypadkach lub na skutek przestępstw z użyciem przemocy.

Adres ambasady Węgier: Rr. Arben Xheladini nr. 23, Arberi 10000 Pristina (Rr. 24 Maji Nr.23, Arberi 10000 Pristina)

Najbliższa polska placówka znajduje się w Skopje.

Gniazdka elektryczne i napięcie takie jak u nas.

Historia najnowsza w pigułce

lipiec 1989 – przemówienia Slobodana Miloševicia z okazji 600-lecia bitwy na Kosowym Polu w obecności niemal miliona osób. Początek zmniejszania zakresu autonomii Kosowa.

1990 – Nieudana próba proklamacji Republiki Kosowa zakończona reakcją Belgradu i zlikwidowaniem resztek autonomii dla prowincji.

1991 – ogłoszenie niepodległości przez Słowenię, Chorwację oraz Bośnię i Hercegowinę

1992-1995 – wojna w Chorwacji oraz Bośni i Hercegowinie.

1992 – Ibrahim Rugova obwołany prezydentem samozwańczej Republiki Kosowa

1997 – pierwsze ważniejsze wystąpienie Armii Wyzwolenia Kosowa (UÇK), liczącej wówczas jedynie 200 członków.

luty 1998 – zaczyna się wojna w Kosowie.

marzec 1998 – serbscy antyterroryści zabijają przywódcę UÇK Adema Jasheriego wraz z całą rodziną we wsi Prekaz. Jashari uważany jest za kosowskich Albańczyków za bohatera narodowego, jego imię nosi lotnisko w Prisztinie. Dla Serbów był to terrorysta.

18-19 marca 1999 – konferencja w podparyskim pałacu Rambouillet. Rozmowy pokojowe zakończyły się fiaskiem.

24 marca-20 czerwca 1999 – Operacja Allied Force. Naloty i bombardowanie Serbii przez wojska NATO.

lipiec 1999 – Slobodan Milošević wycofuje wojska z Kosowa. Wielu Serbów ucieka z domów w obawie przed czystkami etnicznymi. W Kosowie powstaje druga największa amerykańska baza wojskowa w Europie – Camp Bondsteel.

18 listopada 2001 – wybory powszechne. Prezydentem zostaje Ibrahim Rugova.

2004 – zamieszki spowodowane rzekomym utopieniem trzech albańskich chłopców przez Serbów. 28 osób ginie, kilkaset zostaje rannych, płoną serbskie wioski, zniszczono wiele cerkwi i zabytków.

17 lutego 2008 – Kosowo deklaruje niepodległość. Uznaje ją 112 państw członkowskich ONZ w tym Polska. Poza Serbią niepodległości Kosowa nie uznały m.in. Chiny, Rosja, Hiszpania, Słowacja, Grecja i Rumunia.

2012 – w kanionie Rugova powstaje via ferrata Ari. Pierwsza żelazna droga w kosowskich górach.

2013 – porozumienie brukselskie. Dokument normalizujący stosunki Serbii oraz Kosowa i otwierający drogę Serbii do Unii Europejskiej.

2016 – pierwszy złoty medal olimpijski dla kosowskiej dżudoczki Majlindy Kelmendi, a reprezentacja Kosowa w piłce nożnej zostaje członkiem UEFA i FIFA

grudzień 2017 – pierwszy sylwester High Away w Górach Przeklętych w Kosowie 🙂

Tagged , , , .